اقتصاد سیاسی

اقتصاد سیاسی شاخه‌ای از علوم اجتماعی‌ست که به پژوهش و فهمیدن تولید و توزیع نیازهای مادی و ثروت جامعه‌های بشری می‌پردازد. اقتصاد سیاسی مستقیماً با بخش فنی تولید مرتبط نبوده و ارتباط اصلی آن با رابطه‌های میان مردم در فرایند تولید و مبادله است. به گفتهٔ دانشنامهٔ بزرگ شوروی، مرکانتیلیست فرانسوی، آنتوان دو مون‌کرتین بود که در اثر خود، رسالهٔ اقتصاد سیاسی، در ۱۶۱۵ میلادی برای اولین بار از این اصطلاح بهره برد. در نگاه حامیان آغازین آن، همچون ویلیام پتی و آدام اسمیت، اقتصاد سیاسی شاخه‌ای از اخلاق‌شناسی یا فلسفهٔ اخلاق بود. از نگاه کارل مارکس، که اقتصاد سیاسی را به سوی سرمایه‌داری‌ستیزی توسعه داد، وجهه‌های اخلاقی و اجتماعی آن اهمیت شگرفی داشتند. وی اقتصاد سیاسی را بنا شده بر پایهٔ تاریخ، و وابسته به رابطه‌های طبقاتی می‌دید.

بااین‌همه، با رشد اثبات‌گرایی در سدهٔ نوزدهم میلادی، اقتصاد سیاسی نیز همچون جامعه‌شناسی به‌عنوان شاخه‌ای از علم شناخته شده و محتوای سیاسی آن کم‌اهمیت جلوه داده شد. به‌عنوان واکنشی علیه مارکس و سوسیالیستان ریکاردویی، که اقتصاد سیاسی را علیه بنیان‌گذاران سرمایه‌داری‌دوست آن به کار می‌بردند، «سیاسی» از «اقتصاد سیاسی» ستانده شد و حامیان سرمایه‌داری در این زمینه هم‌اکنون با نام «علم اقتصاد» یا «اقتصاد» از آن یاد می‌کنند. بااین‌حال، کسانی که بخش اجتماعی و تاریخی این مبحث را جدایی‌ناپذیر شناخته، و بیشتر زمان‌ها نظریهٔ اقتصادی حمایت‌کننده از سرمایه‌داری را آکنده از چیزانگاری و آگاهی دروغین می‌دانند، اصطلاح اقتصاد سیاسی را همچنان ترجیح می‌دهند.